Portulaka

Portulaka

Portulaka 鈥 rodzaj ro艣lin jednorocznych (poza bylin膮 - Portulaca suffrutescens) z rodziny portulakowatych, rz膮d go藕dzikowce. Ro艣nie g艂贸wnie w strefie tropikalnej i subtropikalnej. Rodzaj obejmuje ok. 150 gatunk贸w. W Polsce jako archeofit (ro艣lina obcego pochodzenia) ro艣nie dziko portulaka pospolita. Bywa te偶 uprawiana jako warzywo. Jako ro艣lin臋 ozdobn膮 uprawia si臋 zwykle portulak臋 wielkokwiatow膮. Portulaka jest ro艣lin膮 niewielkich rozmiar贸w, ma mi臋siste, nagie 艂odygi. Li艣cie o blaszce cylindrycznej lub sp艂aszczonej. Rosn膮 skr臋tolegle. Kwiaty okaza艂e (wielkokwiatowa) lub niepozorne (pospolita), zale偶nie od gatunku. Rosn膮 pojedynczo na ko艅cach rozga艂臋zie艅. Barwn膮 cz臋艣ci膮 kwiatu s膮 listki okwiatu, nazywane potocznie p艂atkami.

Portulaka - najpopularniejsze ro艣liny

Zobacz inne kategorie ro艣lin

Portulaka - charakterystyka, wyst臋powanie, uprawa, rozmna偶anie

Portulaka przyw臋drowa艂a do nas z kraj贸w o cieplejszym klimacie. Ta pn膮ca i p艂o偶膮ca ro艣lina nadaje si臋 nie tylko na ozdob臋 ogrodu czy na balkon. Portulaka pospolita, nazywana te偶 warzywn膮, jest ro艣lin膮 jadaln膮. W dodatku ma prozdrowotne w艂a艣ciwo艣ci. Odmiana jadalna i ozdobna maj膮 ma艂e wymagania, dlatego mog膮 bez problemu mo偶na nimi ozdobi膰 ogr贸d lub balkon.

Portulaka 鈥 charakterystyka ro艣lin

Portulaka jest rodzajem reprezentowanym przez ok. 100-150 gatunk贸w. Jej najbli偶szymi kuzynami s膮 kaktusowate. Portulaka pospolita wyst臋puje w Polsce jako dzika ro艣lina obcego pochodzenia. Dostosowa艂a si臋 jednak do r贸偶nych warunk贸w klimatycznych. Ze wzgl臋du na swoj膮 inwazyjno艣膰 jest traktowana jako chwast. W ogrodach mo偶na j膮 uprawia膰 jako warzywo (st膮d jej druga nazwa 鈥 portulaka warzywna). Portulaka wielkokwiatowa jest natomiast atrakcyjn膮 ro艣lin膮 ozdobn膮. Pochodzi z Brazylii i Argentyny, ale dobrze radzi sobie w naszym klimacie. Potrafi nawet okresowo dzicze膰 i mo偶e rosn膮膰 z samosiejek w ogrodzie.

Portulaka ma grube p臋dy, kt贸re najcz臋艣ciej p艂o偶膮 si臋 po ziemi, rzadziej wznosz膮. Jej mi臋siste li艣cie wyrastaj膮 skr臋tolegle, a kwiaty s膮 tworzone z listk贸w okwiatu. Potrafi膮 by膰 wielobarwne, pojedyncze, p贸艂pe艂ne lub pe艂ne. Wyrastaj膮 pojedynczo na ko艅cach rozga艂臋zie艅 p臋du. Owoce tworz膮 torebki z du偶膮 ilo艣ci膮 nasion w 艣rodku.

Wi臋kszo艣膰 przedstawicieli tego rodzaju to ro艣liny jednoroczne. Tylko pochodz膮ca z Ameryki 艢rodkowej portulaka suffrutescens to ro艣lina wieloletnia.

Odmiany i warunki uprawy

Portulak臋 mo偶na uprawia膰 ze wzgl臋du na jej walory ozdobne lub spo偶ywcze. Chocia偶 portulaka warzywna ma r贸wnie偶 dekoracyjne li艣cie, to najch臋tniej wybieran膮 ozdob膮 do ogrodu czy na balkon jest portulaka wielkokwiatowa. Hodowcy wyr贸偶niaj膮 trzy odmiany tej ostatniej, ze wzgl臋du na budow臋 kwiat贸w: pojedyncze, p贸艂pe艂ne i pe艂ne. Portulaka wielkokwiatowa kwitnie na bia艂o, 偶贸艂to, szkar艂atnie, czerwono i pomara艅czowo. S膮 te偶 odmiany o kwiatach dwukolorowych (np. r贸偶 z fioletem). Wszystkie mog膮 zdobi膰 skalniak, rabaty lub balkony jako kwiat doniczkowy. Zwykle sprzedaje si臋 wielokolorowe mieszanki.

Dwa osobne podgatunki ma r贸wnie偶 portulaka warzywna. Ni偶sza oleracea jest chwastem, rosn膮cym najcz臋艣ciej przy drogach. Dorastaj膮ca do 60 cm sativa (czyli portulaka siewna) ma szersze li艣cie i jest podgatunkiem uprawnym. Obie nadaj膮 si臋 do jedzenia.

Uprawa nie powinna sprawia膰 wi臋kszych k艂opot贸w, je偶eli zapewnimy ro艣linie odpowiednie stanowisko. Portulaka lubi stanowiska s艂oneczne, 藕le ro艣nie przy du偶ej liczbie deszczowych i pochmurnych dni. Najlepszym miejscem do jej sadzenia jest po艂udniowa wystawa w ogrodzie i po艂udniowy lub po艂udniowo-wschodni balkon w mieszkaniu.

Ziemia do jej uprawy powinna by膰 偶yzna, przepuszczalna, raczej sucha, o odczynie lekko kwa艣nym do lekko zasadowego (pod tym wzgl臋dem portulaki s膮 do艣膰 tolerancyjne). Doskona艂ym miejscem do uprawy portulaki wielkokwiatowej s膮 skalniaki. Mo偶e by膰 te偶 wystawiona w doniczce na balkon, jako ro艣lina zwisaj膮ca. Szczeg贸lnie w pojemnikach lub skrzynkach zawieszanych na barierkach.

Podlewanie i nawo偶enie

Portulaka nie wymaga zbyt du偶o podlewania. Jest to typowa ro艣lina region贸w suchych. Trzeba jednak uwa偶a膰, 偶eby pod艂o偶e nie wysch艂o ca艂kiem podczas letnich upa艂贸w. W贸wczas mo偶e doj艣膰 do zasychania p膮k贸w kwiatowych. Chc膮c unikn膮膰 takiej sytuacji najlepiej sprawdza膰 wilgotno艣膰 pod艂o偶a raz na tydzie艅.

Je偶eli chcemy, 偶eby nasze ro艣linki ros艂y pi臋knie i zdrowo, to mo偶na dokarmia膰 je nawozem. Powinien to by膰 naw贸z do ro艣lin kwitn膮cych, ze zmniejszon膮 zawarto艣ci膮 azotu. Nawozi膰 nale偶y po oko艂o 2 tygodniach od posadzenia w gruncie lub docelowym pojemniku. Portulaka nie wymaga jednak nawo偶enia. Mo偶na j膮 zostawi膰 sam膮 sobie, co czyni j膮 jedn膮 z 艂atwiejszych ro艣lin w uprawie. Dodatkowo jest odporna na choroby. W rzadkich przypadkach mog膮 j膮 zaatakowa膰 mszyce, kt贸re jednak mo偶na zwalczy膰 za pomoc膮 oprysk贸w. U偶ywa si臋 do tego uniwersalnych preparat贸w przeciw mszycom. Mo偶na te偶 wypr贸bowa膰 kt贸r膮艣 z domowych metod.

Rozmna偶anie

Najlepszym i najbardziej powszechnym sposobem rozmna偶ania portulaki jest wysiew nasion. Wysiewa si臋 je do inspektu w kwietniu. Do pojemnik贸w w ogrzewanym pomieszczeniu mo偶na wysiewa膰 ju偶 od marca. W maju (po ostatnich przymrozkach) mo偶na te偶 sia膰 prosto do gruntu.

Nasiona nale偶y wysypa膰 na pod艂o偶e i lekko przyklepa膰. Nie zakopuje si臋 ich ani nie przykrywa ziemi膮. Po wzej艣ciu siewek w pomieszczeniu przeprowadza si臋 pikowanie, czyli przesadzanie do osobnych pojemnik贸w. W po艂owie maja mo偶na wysadza膰 sadzonki do gruntu. Najlepsza rozstawa to 15x20 cm.

Portulaka nadaje si臋 do rozmna偶ania z sadzonek. Sadzonki mo偶na pozyska膰 latem, najlepiej w lipcu, z krzewi膮cej si臋 ro艣liny.

Piel臋gnacja po przesadzeniu obejmuje g艂贸wnie usuwanie chwast贸w. Usuwanie przekwit艂ych kwiat贸w stymuluje pojawianie si臋 kolejnych.

Zimowanie

Wi臋kszo艣膰 gatunk贸w portulaki to ro艣liny jednoroczne. Przed zim膮 mo偶emy jednak pozyska膰 sadzonki lub nasiona i przygotowa膰 je do wysadzenia w nast臋pnym sezonie. Je偶eli chcemy, 偶eby ro艣linka przetrwa艂a do wiosny, to najlepiej trzyma膰 j膮 w donicy, kt贸r膮 na zimowanie zabierze si臋 do nieogrzewanego pomieszczenia. Z ro艣liny matecznej mo偶na wiosn膮 pozyska膰 sadzonki. Portulaka, tak jak rodzime ro艣liny jednoroczne, rozsiewa si臋 te偶 sama z nasion. To, 偶e nie jest bylin膮 nie znaczy wi臋c, 偶e po roku przestanie rosn膮膰 w ogrodzie po jednym roku.

Portulak臋 warzywn膮 mo偶na zebra膰 i zje艣膰 lub przetworzy膰. Zbiory w naszym klimacie przeprowadza si臋 zwykle od czerwca do ko艅ca sierpnia.

Na balkon czy do ogrodu?

Portulaka, zar贸wno pospolita jak i wielkokwiatowa nadaj膮 si臋 do uprawy w gruncie i w doniczce czy pojemniku. Poniewa偶 s膮 ro艣linami jednorocznymi, to nie stwarzaj膮 wielu problem贸w po zako艅czeniu okresu wegetacji. Kwitn膮 od czerwca/lipca do pa藕dziernika. Potem mo偶na zebra膰 nasiona lub zachowa膰 ro艣lin臋 na sadzonki.

Portulaki w doniczce nie trzymamy w domu, ale wystawiamy j膮 na s艂oneczny balkon lub taras. Dobrym pomys艂em jest te偶 wysiew do pojemnik贸w w ogrodzie. To ograniczy pojawianie si臋  niekontrolowanych samosiejek. Jednocze艣nie pojemnik w ogrodzie jest dobrym sposobem na wizualne zr贸偶nicowanie przestrzeni (np. mo偶na uprawia膰 trawnik dooko艂a donic i pojemnik贸w).

Portulaka pospolita w kuchni

Portulaka pospolita siewna (zwana te偶 warzywn膮) jest smacznym zio艂em jadalnym. Mo偶na j膮 stosowa膰 jako dodatek do potraw. Nadaje si臋 te偶 do marynowania i kiszenia, co pozwoli u偶ywa膰 ro艣liny r贸wnie偶 zim膮.

Jadaln膮 cz臋艣ci膮 portulaki s膮 li艣cie i cienkie p臋dy. Zawarty w nich sok ma wiele minera艂贸w (magnez, potas, 偶elazo, wap艅), prowitamin臋 A, witamin臋 C i witaminy z grupy B, a tak偶e kwasy t艂uszczowe omega 3. Ma kwaskowo-pieprzny smak, a fakt, 偶e jej listki s膮 chrupkie i mi臋siste mo偶e stanowi膰 dodatkowy walor kulinarny.

Chocia偶 u nas nigdy nie zdoby艂a powszechnej popularno艣ci, to w cieplejszych krajach by艂a od staro偶ytno艣ci u偶ywana jako lekarstwo m.in.: moczop臋dne i odrobaczaj膮ce. Jej w艂a艣ciwo艣ci lecznicze s膮 potwierdzone r贸wnie偶 dzi艣. Mo偶na spotka膰 j膮 w postaci suplementu lub jako dodatek do kosmetyk贸w. Powiada si臋, 偶e Krete艅czykom, kt贸rzy spo偶ywaj膮 jej najwi臋cej, zapewnia d艂ugowieczno艣膰.

Jest te偶 tradycyjnym sk艂adnikiem potraw kuchni greckiej, zw艂aszcza krete艅skiej. Mo偶na j膮 dodawa膰 do sa艂atek, mi臋s, ser贸w. Nadaje si臋 te偶 do robienia smoothie, a tak偶e jako sk艂adnik zup, sos贸w i dodatek do da艅 na ciep艂o. Najpopularniejszym sposobem przyrz膮dzania portulaki jest traktowanie jej podobnie jak li艣ci szpinaku.

***

Portulaka jest ro艣lin膮 troch臋 zapomnian膮, zw艂aszcza jej pospolita odmiana. Tymczasem jest to nie tylko ciekawa i 艂atwa w uprawie ozdoba ogrod贸w. Mo偶na skorzysta膰 z jej li艣ci jako 藕r贸d艂a nowego smaku, przy okazji przyjmuj膮c porcj臋 witamin i innych prozdrowotnych sk艂adnik贸w.

Za艂贸偶 kontou偶ytkownika
  • Komentuj pod w艂asnym nickiem
  • Otrzymuj powiadomieniach o odpowiedziach na Twoje komentarze
Za艂贸偶 konto